انتخاب وحدت وجود فرع بر قبول قبلى اصالت وجود است انتخاب كثرت تباينى وجود هم فرع بر قبول قبلى اصالت وجود است ؛ يعنى بايد آن مسأله بر ايشان طرح شده باشد و از آن مسأله فارغ شده باشند تا اين مسأله بر ايشان طرح بشود و ما ثابت كرديم كه اصلا مسألهء اصالت وجود براى آنها مطرح نبوده است ، خود آن مسأله بعد از دورهء فارابى و بوعلى مطرح شده است ، پس قهرا به طريق اولى اين مسألهء كثرت تباينى وجودات بر ايشان مطرح نبوده است . و گذشته از اين ، اين شما و اين كتابها و اين سندها . همهء كتابهاى بوعلى سينا را بگرديد ، در هيچ جا چنين مطلبى پيدا نمىكنيد . در كلمات خواجه اين حرف پيدا مىشود و در كتاب تجريد اين مطلب هست ولى نه اينكه خواجه اين مطلب را از مشّائين نقل كند و به مشّائين نسبت بدهد . حالا شايد احيانا بعضى از مشّائين هم اين نظريه را كه در بين متكلمين پيدا شده است انتخاب كرده باشند ، ولى حاجى در اينجا هم مثل ساير نسبتهاى تاريخىاش كه بىاساس است مىگويد : و عند مشّائيّة حقائق * تباينت و هو لدىّ زاهق مشّائين وجود را اصيل مىدانند ولى قائلند به اينكه هر وجودى با وجود ديگر متباين به تمام ذات است . حاجى مىگويد : ولى من اين را باطل مىدانم . بطلان نظريهء كثرت وجود حالا اگر مشّائين چنين قولى را داشته باشند و يا اگر هم نداشته باشند به هر حال چنين قولى و چنين فرضى قابل تصور هست ، مىخواهيم ببينيم دليلى بر رد اين نظريه هست يا نيست . براى رد اين نظريه بايد بحث اشتراك وجود را مقدمتا عنوان كنيم . ما قبلا بحثى داشتيم به نام بحث اشتراك وجود كه آيا وجود مشترك لفظى است يا مشترك معنوى ( كه گفتيم اين مسأله يكى از آن دو سه مسأله‌اى بوده كه براى ارسطو هم مطرح بوده است ) . آن بحث مربوط به مفهوم وجود بود كه فرقش با اين بحث وحدت و كثرت حقيقت وجود ، اين است كه آن بحث مربوط به ذهن است و اين بحث مربوط به حقيقت و عين است . آن بحث اين بود كه آيا مفهوم وجود يك مفهوم واحد است ، يك مشترك معنوى است ، يعنى درست مانند يك كلّى است كه بر افراد زياد صدق